De laatste jaren heeft het Valleikanaal er een belangrijke functie bij gekregen: het verbinden van natuur. Veel planten en dieren vinden het prettig om langs of in het water te leven. Het Valleikanaal verbindt als een soort groen/blauw lint de natuur in het Eemland met de natuur in de Gelderse Vallei.
Het waterschap hecht veel belang aan deze zogeheten ecologische verbindingszone. Samen met betrokken partijen proberen we het Valleikanaal nog aantrekkelijker te maken voor planten en dieren.
We maken de oevers minder steil zodat meer planten en dieren zich langs het water thuis voelen. Ook leggen we poelen, kleine zij-armen of bosschages aan. Zo worden versnipperde stukjes natte natuur met elkaar verbonden. Deze lint natuur stopt niet bij het Valleikanaal. De beken die in het Valleikanaal uitmonden vormen een lint natuur richting de Veluwe. Dat zijn bijvoorbeeld de Barneveldse Beek, Moorsterbeek en Lunterse Beek. Ook hier probeert het waterschap de natuur meer ruimte te geven.
Een vis die door het Valleikanaal zwemt, komt hier en daar een stuw tegen. Zonder vistrap kan hij niet over de stuw heen zwemmen. Daarom heeft het waterschap bij alle stuwen in het Valleikanaal een vistrap aangelegd. Een vistrap overbrugt het hoogteverschil van de stuw in kleine stapjes, zodat de vis wel omhoog kan zwemmen.
Vissen zwemmen steeds naar ander water. Ze verplaatsen zich omdat er te weinig voedsel of zuurstof in het water is, of om stroomopwaarts eitjes te leggen. Bovenaan een beek is het water het schoonst en dat is het beste voor de jonge visjes.
Het waterschap legt twee soorten vistrappen aan: een zogeheten vertical slot en een cascadevistrap. Een vertical slot is een betonnen goot langs de stuw. De goot is van hoog naar laag verdeeld in kamers. Tussen de zogenoemde kamers zijn om en om openingen waar het water doorheen stroomt. Het hoogteverschil wordt hiermee stapsgewijs overbrugd. De vis kan via de kamers stroomopwaarts en stroomafwaarts zwemmen.
Bij een cascadestuw stroomt het water langs de stuw over gestapelde keien. Vissen kunnen via deze stroom voorbij de stuw zwemmen. De cascadevistrap heeft een natuurlijker uiterlijk dan de vertical slot. Beide typen werken even goed. De vertical slot vistrap heeft wel minder ruimte nodig dan de cascadevistrap. Daarom gebruikt het waterschap deze vistrap bij de stuwen vooral in het agrarisch gebied.
